वंचित आफ्रिकन इतिहास

आफ्रिका खंडात ब-याच भाषांत विपुल साहित्यनिर्मिती होत असते. मात्र भाषांतराच्या बाबतीत या भाषेतील अनेक साहित्यकृती कमनशिबी ठरल्या आहेत. कलोनियल म्हणजे इंग्रजी आणि फ्रेंच भाषांत अनेक आफ्रिकी भाषांतल्या साहित्याचं भाषांतर झालेलं नाही.

आफ्रिका खंडात ब-याच भाषांत विपुल साहित्यनिर्मिती होत असते. मात्र भाषांतराच्या बाबतीत या भाषेतील अनेक साहित्यकृती कमनशिबी ठरल्या आहेत. कलोनियल म्हणजे इंग्रजी आणि फ्रेंच भाषांत अनेक आफ्रिकी भाषांतल्या साहित्याचं भाषांतर झालेलं नाही. प्रकाशकांसाठी आफ्रिकन साहित्य बराच काळ अस्पृश्यच होतं. त्यामुळे या साहित्यकृती केवळ त्या त्या भाषेपुरत्याच मर्यादित राहिल्या आहेत. अलेम्सेयेड टेस्फे यांची ‘ऐनाफेलाले ’ही साहित्यकृतीही अशीच कमनशिबी म्हणायला हवी. ऐनाफेलाले मूळची त्रिगिग्ना (किंवा ट्रिगिन्या) या भाषेतील कादंबरी आहे. ही भाषा इथिओपियाच्या एरिट्रिआ या भागात बोलली जाणारी भाषा. 1940 ते 1950 या काळतील एरिट्रिआतील राजकीय चळवळीवर ही 626 पानांची महाकादंबरी आधारित आहे. ‘एन्फेलाल’ या शब्दाचा अर्थ ‘आम्हाला विभक्त करू नका’असा होतो. हे 1940च्या काळातील एका वर्तमानपत्राचं घोषवाक्य होतं. या घोषवाक्याबरोबर हे वर्तमानपत्र हातात हात घेतलेल्या एका मुस्लिम आणि ख्रिस्ती माणसाचं छायाचित्रंही लोगो म्हणून वापरत असे. ‘एन्फेलाल’ एरिट्रियाची एकता राखण्यासाठी धडपडणा-या, मोठा त्याग करणा-या माता-पित्याची कथा आहे.

या कादंबरीचे लेखक अलेम्सेयेड हे इतिहासकार आहेत. त्यांनी लघुकथा, नाटकं आणि ललितेतर असं विविध प्रकारचं लेखन केलं आहे. त्यांच्या प्रमुख साहित्यकृतीमध्ये ‘ऐन्फेलाल’ खेरीज ‘काब मॅटिएन्झो साब तेडला बायरू’ या पुस्तकाचा समावेश आहे. हेही पुस्तक एरिट्रियन इतिहासावर आधारलेलं आहे. त्यांची ही दोन पुस्तकं एकुणच आफ्रिकन साहित्याकडे पाहण्याचा पाश्चात्त्यांचा दृष्टिकोन बदलणारी आहेत, असं म्हटलं जातं. अलेम्सेयेड यांनी आपल्या काही साहित्यकृतींचं स्वत:च इंग्रजी भाषांतर केलेलं असलं तरी त्यांची ‘एन्फेलाल’ ही इंग्रजी भाषांतरापासून अद्यापही वंचित आहे. या साहित्यकृतीचं केवळ टिग्रे या आणखी एका आफ्रिकन भाषेत अलिकडेच भाषांतर झालं आहे.